linh kien may may-- mua may tinh cu tai ha noi

Bảng quảng cáo

Thăm Dò Ý Kiến

  • Theo bạn đề thi tốt nghiệp năm rồi như thế nào ?
  • Dễ
  • Trung bình
  • Khó
  • Quá khó

Đăng Nhập Nội Bộ

Lượt Người Truy Cập

  • mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter

Thông báo

Xem tất cả

Tổng hợp kiến thức về thơ kháng chiến

 ĐỀ TÀI ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG

THƠ CA KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP

Nhằm giúp các em học sinh lớp 12 ôn tập tốt chuẩn bị cho kì thi Trung học phổ thông Quốc gia năm 2015, cô giáo Trần Thị Hồng An giới thiệu bài viết tổng hợp kiến thức về thơ kháng chiến. Các em có thể học tư liệu, học kĩ năng lập ý, học kĩ năng diễn đạt. Chúc các em tự tin và thành công!

I. Đặt vấn đề

Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!

Qua lời thơ chứa chan niềm tự hào về quê hương đất nước Việt Nam, nhà thơ Tố Hữu đã khái quát một đề tài lớn của thơ ca Việt Nam nói chung và thơ ca thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng, đó là chủ nghĩa yêu nước. Do các nhà thơ có phong cách nghệ thuật riêng nên cảm hứng về đất nước cũng đa dạng nhiều vẻ. Tuy nhiên lại do có cùng chung số phận gắn bó với nhân dân, với cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, có chung tâm huyết đem thơ phục vụ cuộc đời mới, các nhà thơ cách mạng đã có lời đồng vọng của những trái tim yêu nước. Một số bài thơ tiêu biểu hình thành trong kháng chiến chống Pháp như: Tây Tiến (Quang Dũng), Bên kia sông Đuống (Hoàng Cầm), Đất nước (Nguyễn Đình Thi), Việt Bắc (Tố Hữu)... đã góp phần khẳng định rõ nét những giá trị vật chất và tinh thần Việt Nam.

II. Giải quyết vấn đề

 1) Thiên nhiên đất nước tươi đẹp, thấm đượm chất trữ tình.

Ngày trước nhà thơ Cao Bá Quát đã từng nhận xét: “Xưa nay nỗi khổ của người ta không gì bằng một chữ tình mà cái khó ở đời này không gì bằng sự gặp gỡ”. Vậy nên khi có sự gặp gỡ giữa những tâm hồn đồng điệu thì có tiếng nói tri âm. Các nhà thơ đã cùng gặp gỡ trong cách cảm nhận, trong cái nhìn về đất nước Việt Nam tươi đẹp.

Thơ cổ điển, thơ lãng mạn giai đoạn 1930 - 1945 có rất nhiều câu tuyệt bút truyền cho người đọc những cảm xúc thẩm mĩ đậm đà về vẻ đẹp của non nước, nhưng thiên nhiên trong thơ cổ điển thường gắn liền với đạo và phần lớn mang ý nghĩa tượng trưng, thiên nhiên trong Thơ mới tuy sinh động tươi nguyên nhưng hay bị cắt vụn ra thành từng mảnh riêng tư cho phù hợp với từng tâm trạng cái tôi cá nhân cô đơn. Thiên nhiên, đất nước trong thơ kháng chiến có những sắc màu hết sức cụ thể tươi tắn và gắn bó chặt chẽ với cuộc sống của toàn dân. Nó tràn ra ngoài những cái khung nhỏ hẹp và nhiều khi mang những đường nét kì vĩ tung hoành, khoáng đạt:

                      - Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

                     Mường Lát hoa về trong đêm hơi

                    ........................................................

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

                                                          (Tây Tiến – Quang Dũng)

                     

                   - Những cánh đồng thơm mát

                   Những ngả đường bát ngát

                  Những dòng sông đỏ nặng phù sa

                                                          (Đất nước – Nguyễn Đình Thi)

Thiên nhiên hay được tái hiện từ một cái nhìn toàn cảnh có thể ôm chứa được mọi biểu hiện phong phú. Hình ảnh dòng sông Đuống đã bồi đắp bãi bờ, ôm ấp quê hương tạo dựng một cuộc sống thanh bình, ấm no.

- Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Ngô khoai biêng biếc

(Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm)

Hay                           - Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi

                                  ...................................................

                                  Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.

(Việt Bắc – Tố Hữu)

Cảnh sắc của đất nước bên cạnh sự cụ thể cũng mang vẻ khái quát cao hơn, nhiều lúc thoát khỏi việc bị gán ghép cho những sắc thái tình cảm quá cá biệt. Nó hình như khách quan hơn tạo nên một cái phông rất thích hợp có màu sắc sử thi cho những vấn đề to lớn được nói tới.

2. Ý thức làm chủ đất nước của nhân vật trữ tình.

Tuy nhiên, đất nước mang một vẻ đẹp tràn đầy sinh khí, nói như nhà thơ Nguyễn Đình Thi - Đất nước đã “thay áo mới”, vì thế nhân vật trữ tình là những người công dân mới luôn có ý thức làm chủ đối với đất nước. Ý thức đó không thấy xuất hiện trong thơ mới dù các nhà thơ thuở đó cũng hết sức nặng lòng với quê hương. Điều này có nguyên nhân lịch sử của nó. Các nhà thơ mới đều mang cảm giác phải sống cái “Ao Đời bằng phẳng”, tù hãm, chật chội hay như  Nguyễn Tuân ở ngay trên quê hương mà “thiếu quê hương”. Thơ kháng chiến đã khác, trước quê hương đất nước từ sở hữu “của” xuất hiện rất nhiều lần mang âm điệu khẳng định mạnh mẽ dứt khoát. Nguyễn Đình Thi đã hả hê sung sướng biết bao khi viết:

Trời xanh đây là của chúng ta

                                                Núi rừng đây là của chúng ta

Tố Hữu cũng lòng đầy phấn chấn khi nói:

Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Đến lúc nào đó từ “của” không nhất thiết phải xuất hiện, mà ý thức về chủ quyền đối với đất nước đã hiển nhiên thì các nhà thơ chỉ cần nói: “nước chúng ta”, “quê hương ta”.

- Nước chúng ta

 nước những người chưa bao giờ khuất

- Quê hương ta lúa nước thơm nồng

Điều đáng chú ý là khi thể hiện những tình cảm lớn lao mới mẻ này trước Đất nước, cái tôi của các nhà thơ cũng mang một tầm vóc mới, là cái tôi mang tính chất đại diện cho cả nhân dân. Bởi vậy quê hương trong suy nghĩ của họ không còn bó hẹp nơi cái “làng tôi”, nơi những mảnh vườn góc phố mà mở rộng ra đến cả mọi miền. Trong thơ kháng chiến xuất hiện nhiều địa danh và địa danh nào cũng vang vọng, cũng trở thành phần máu thịt của nhà thơ.

- Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

 (Tây Tiến - Quang Dũng)

- Những hội hè đình đám

Trên núi Thiên Thai

Trong chùa Bút Tháp

Giữa huyện Lang Tài

                                              (Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm)

Khi chia xa, những miền quê mình đã đi qua, đã sống gắn bó thì nỗi nhớ lan tỏa mênh mang:

- Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng

Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng

Nhớ từ Cao – Lạng, nhớ sang Nhị Hà.

3. Đất nước hiện lên trong vẻ đẹp văn hoá truyền thống.

Kế thừa truyền thống tốt đẹp của văn thơ yêu nước thời trung đại, những bài thơ viết về quê hương đất nước trong những năm kháng chiến mang nặng cảm hứng lịch sử. Hình ảnh quê hương còn hiện lên với vẻ đẹp của truyền thống văn hóa lâu đời. Cảm hứng này làm cho hình tượng được mô tả có thêm chiều sâu. Sau niềm vui về nền độc lập tự do của Tổ quốc, các nhà thơ thường đắm mình trong những suy tư về lịch sử. Hoàng Cầm gắn bó máu thịt với quê hương Kinh Bắc và không biết tự lúc nào những nét đẹp văn hóa nơi đây đã để lại ấn tượng sâu đậm trong nhà thơ. Để từ đó trong thơ xuất hiện những tranh Đông Hồ, những hội hè đình đám, những di tích lịch sử, những làng nghề truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc. Kinh Bắc cất giữ trong truyền thống một nét nghệ thuật như là quốc hồn, quốc túy:

- Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.

Hay Nguyễn Đình Thi trở nên trầm lắng bâng khuâng:

- Nước chúng ta

Nước những người chưa bao giờ khuất

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về

Rõ ràng cảm xúc của các nhà thơ về đất nước không hề hời hợt, họ không chỉ vui với cái bề ngoài, không chỉ nhạy cảm với không gian “thơm mát”, “bát ngát” “mênh mông bốn mặt” trải rộng mà còn hết sức xúc động với cái bề sâu, với chiều thời gian thăm thẳm. Nhưng để mở mang không gian địa lí mênh mông rộng lớn cho đất nước mình, xây đắp những giá trị văn hóa tươi đẹp của đất nước mình phải là nhân dân. Vì thế gương mặt nhân dân cũng là nét đẹp văn hóa, cũng là quê hương. Đó là “những nàng môi cắn chỉ quết trầu”, “những cô hàng xén răng đen” “những em sột soạt quần nâu” là nét vẽ nổi bật của những bức tranh phong tục đem lại thêm nhiều ý nghĩa mới. Đó còn là những người mẹ một đời truân chuyên khó nhọc, vất vả cùng đất nước:

- Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong

- Nhớ người mẹ nắng cháy lưng

Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô

Đó còn là những người áo vải - đã đứng lên thành những anh hùng.

Các nhà thơ cùng đồng vọng một tiếng lòng mến yêu dành cho xứ sở. Vẻ đẹp của Đất nước hiện lên trong những trang thơ ấy là vẻ đẹp ngàn đời. Từ xưa thơ ca vịnh cảnh của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Khuyến... đã ghi lại những dáng hình xứ sở tươi đẹp và vững chãi trước bao dâu bể cuộc đời, thì giờ đây Tố Hữu, Hoàng Cầm, Nguyễn Đình Thi, Quang Dũng... vẫn tiếp nối tình yêu lớn đối với Tổ quốc bằng những vần thơ ca ngợi Tổ quốc.

4. Cảm hứng về quê hương đất nước của thơ ca kháng chiến còn mang tính chất chính trị - xã hội rõ nét.

Càng say đắm với vẻ đẹp của quê hương các nhà thơ càng xót xa với hiện tại khi quê hương đất nước bị quân thù chiếm đóng, tàn phá, hủy diệt. Các nhà thơ khắc họa đất nước đau thương trong chiến tranh:

Quê hương ta từ ngày khủng khiếp

Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn

Ruộng ta khô

Nhà ta cháy

Kinh Bắc bây giờ đã khác xưa, đau thương tàn khốc đang trùm phủ. Ngọn lửa chiến tranh đã hủy diệt cuộc sống vật chất, giá trị tinh thần. Nhà thơ chọn hình ảnh trong tranh Đông Hồ để diễn tả nổi thống khổ của nhân dân.

Mẹ con đàn lợn

Chia lìa đôi ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

Bây giờ tan tác về đâu

Nguyễn Đình Thi từ ấn tượng cụ thể mà viết những câu thơ có sức khái quát về tội ác tàn bạo của kẻ thù.

Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều

Từng gốc lúa bờ tre, từng mảnh đất quê hương đã chép tội quân thù. Với mối thù nặng vai, cả quê hương đất nước đã đứng dậy. Lòng các nhà thơ nao nức khi nghe vọng tiếng “Bộ đội bên sông đã trở về”: Mỗi nhà thơ còn là người chiến sĩ vì thế họ thấy rõ trách nhiệm đối với đất nước, họ đứng vào đội quân cách mạng và đi trên con đường kháng chiến. Thơ ca vang lên âm hưởng hào hùng ngợi ca cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.

- Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

- Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

3. Kết luận.

Cảm hứng về đất nước là cảm hứng bao trùm trong thơ ca kháng chiến. Đó là những rung cảm mãnh liệt của mỗi nhà thơ đối với nhân dân, lãnh tụ, Tổ quốc. Điều đó khơi lên sức mạnh tinh thần của một dân tộc yêu chuộng hoà bình, tha thiết độc lập và tự do.